De vraagtekens bij de mislukte aanslag

Iedereen heeft ondertussen wel al gehoord van de (godzijdank) mislukte terroristische aanslag op de Nortwest Airlinesvlucht tussen Amsterdam en Detroit van 25 december. De Nederlander Jasper Schuringa overmeesterde de Nigeriaanse terrorist die vlak voor de landing in Detroit het toestel probeerde op te blazen door de springstoffen op zijn been te ontsteken.

De Nigeriaanse terrorist, Abdul Umar Farouk Abdulmutallab vloog met een KLM-vlucht van Lagos (Nigeria) naar Schiphol om van daaruit met Northwest Airlines verder te vliegen naar Detroit. Twee keer liep hij probleemloos door veiligheidscontroles met springstof in zijn kleren genaaid. Niemand hield hem tegen.

Na 9/11 werden overal de veiligheidscontroles verstrengd, maar hoe is dit dan kunnen gebeuren? Natuurlijk is de beveiliging zeer hoog vlak na zo'n aanslag, maar als er na een tijdje niets meer gebeurd en de routine sluipt erin, dan verzwakt de waakzaamheid.

Maar daarbij komen nog een hele hoop andere vraagtekens.

De vader van de dader, gepensioneerd bankier en politicus, had een halfjaar geleden al de Amerikaanse ambassade in Nigeria en de lokale autoriteiten en veiligheidsdiensten gealarmeerd, omwille van zijn zoons steeds extremere religieuze ideeën die een gevaar zouden kunnen zijn. Ondanks deze waarschuwing werd er niets met ondernomen. Er zijn twee soorten "zwarte lijsten" in de VS: een lijst met 4000 verdachte individuen die niet naar de VS mogen vliegen, de zogenaamde "no fly passengers" en een lijst met zo'n 18 000 anderen die eerst een strengere controle moeten ondergaan. Abdulmutallab stond op geen van beiden en verkreeg zonder problemen een visum voor de VS. Wel stond hij sinds november in een database met zo'n 550 000 namen van personen die gelinkt worden met terroristische activiteiten. Begrijpen wie begrijpen kan...

"Zet dan alle 550 000 mogelijke terroristen op de no fly list." Ik denk niet dat dat de beste oplossing is. Als ik dan bv. uw naam opgeef als mogelijke terrorist, dan zou de VS u verbieden om te vliegen zonder enig bewijs van uw schuld. Niet zo ideaal dus. Wel veronderstel ik dat zo'n melding zoals de vader hier gedaan heeft, dat deze serieus genomen wordt, dat de naam op een lijst gezet wordt en onderzocht wordt! Al die 550 000 namen zouden in het systeem moeten opgenomen worden. Van zodra één van die namen incheckt, zou er toch een belletje moeten gaan rinkelen, niet? Daarna een uitgebreide veiligheidscontrole en al wat nodig is om de veiligheid van de passagiers te garanderen. Ook Amerikaans president Obama wil dat de verantwoordelijken voor de veiligheid nagaan wat de zwarte lijsten eigenlijk opleveren. Dat het gebruik van deze lijsten moet veranderen is duidelijk!



Dan rijst er nog steeds de vraag of de Nigeriaan al dan niet door de controles in Schiphol gegaan is. Volgens de geldende procedures wordt elke passagier die op Schiphol overstapt op een vlucht naar de VS, bij de gate vlak voor het instappen opnieuw aan een veiligheidsonderzoek onderworpen. Hierbij worden ook vragen gesteld over de reden van de reis naar de VS.

Volgens de Amerikaanse zender CNN werd hij in Schiphol niet gecontroleerd. Hij is in ieder geval binnen het transitgebied op de luchthaven gebleven en dus niet meer langs de paspoortcontrole geweest.

Volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) is hij toch door een veiligheidscontrole gegaan, die volgens de voorschriften werd uitgevoerd. Hierbij werden geen onregelmatigheden gezien. Maar toch is hij met explosief materiaal in het vliegtuig geraakt. Dus ondanks de correct uitgevoerde controles kunnen toch nog potentieel gevaarlijke voorwerpen aan boord gebracht worden. M.a.w. de huidige beveiligingstechnologie (met o.a. metaaldetectiepoorten) zijn niet voldoende om de veiligheid te garanderen. En de bodyscans dan? Maar daar heb ik het later nog over. De NCTb onderzoekt nu waarom de man niet onderschept is.

De VS heeft na de aanslag alle luchtvaartmaatschappijen en luchthavens wereldwijd opgeroepen tot verhoogde waakzaamheid, vooral voor vluchten richting de VS. Daarnaast heeft de Amerikaanse president Obama al twee onderzoeken aangevraagd naar de procedures die al meerdere jaren oud zijn. In één ervan zullen de veiligheidsprocedures rond de screening van de passagiers worden herbekeken.

Om te voldoen aan de strengere controles heeft men op Schiphol extra beveiligsmedewerkers ingehuurd. Momenteel zet de luchthaven zo'n 50 extra mensen per dag in. Normaal zijn er zo'n 3500 à 4000 beveiligers per dag aan het werk. Dus nu vraag ik mij af: die 50 extra mensen, maken die zo'n groot verschil? En dan heb je nog de reacties in De Telegraaf van (ex-)beveiligers van Group4Securicor (G4S). Zij klagen over het feit dat de verscherpte controles op risicovluchten worden uitgevoerd door beginnelingen, uitzendkrachten met een beveiligingsdiploma waarmee je winkelbeveiliger mag zijn. Fouilleren en hoe je een pistool kan herkennen op rötgenbeelden leert men er in een opleiding van twee weken en dat is het dan. Schiphol wil graag weten waar de fouten zitten in het beveiligingsbeleid, maar de beveiliginsmedewerkers hebben wel moeten tekenen voor zwijgplicht. Nu pas zijn die mensen gaan praten, als gevolg van deze mislukte aanslag. Wanneer laaggeschoold en laagbetaald personeel ingezet wordt voor veiligheidszaken, moet dit ooit wel zorgen voor grote catastrofes. Ik denk dat de resultaten van de komende onderzoeken voor heel wat bezwarend materiaal gaan zorgen! De NCTb gaat samen met de Marechaussee (Nederlands Ministerie van Defensie) nog heel wat werk hebben.

Ook op Brussels Airport werden de veiligheidsmaatregelen verscherpt en wordt er een risico-analyse gemaakt. Iedere passagier naar de VS wordt nu dubbel gecontroleerd: de gewone veiligheidscontrole die alle passagiers ondergaan en een tweede controle waarbij de passagier aan de gate gefouilleerd wordt. Men mag nu ook slechts één stuk handbagage meenemen en deze wordt grondig onderzocht. Hiervoor is meer veiligheidspersoneel nodig. Dat personeel zal weggehaald worden aan andere veiligheidscontroles (voor vluchten die dus niet naar de VS gaan), waardoor de wachttijden daar gaan oplopen. Zolang de veiligheid maar niet mindert op deze vluchten, tengoede van de VS-vluchten, geen probleem. Alles voor de veiligheid, natuurlijk. Als gevolg van deze maatregelingen zal het boarden van het vliegtuig vroeger starten en raadt men passagiers richting VS aan om zeker drie uur voor vertrek van hun vlucht op de luchthaven te zijn.

Al deze maatregelen blijven van kracht t.e.m. 31 december. Wat er daarna gaat gebeuren, hangt af van de besluiten van de Europese Commissie. Deze gaat de veiligheidsvoorschriften op de Europese luchthavens herbekijken. Vorige week werd nog bekend gemaakt dat men vanaf april 2013 terug onbeperkt vloeistoffen mee mag nemen aan boord, maar slechts op voorwaarde dat er vanaf 2013 scanners geïnstalleerd zijn die vloeistoffen op het lichaam kunnen detecteren.

En nu ben ik eindelijk bij de bodyscans geraakt! Ik ben helemaal pro-bodyscan. De bodyscanners schijnen een soort infraroodlicht op het lichaam, waardoor je kan zien wat mensen op hun lichaam dragen. Messen en pistolen die de metaaldetector niet herkent, pikt de bodyscan er zo uit. Er zijn nu al mensen die het helemaal niet zien zitten om "in hun blootje" gezet te worden. Nochtans wordt er heel zorgvuldig met de privacy omgegaan. Gezichten zijn niet te zien en de persoon die de beelden bekijkt zit in een andere ruimte en kan dus niet zien wie er in het apparaat staat. Schiphol is de eerste luchthaven die experimenteert met de bodyscan. Reizigers zijn niet verplicht zich ermee te laten controleren, maar diegenen die het apparaat al gebruikten zeggen het prettiger te vinden dan het handmatig fouilleren. Schiphol wil alle controles met het apparaat uitvoeren, maar dat mag niet van het Europees Parlement, dat vreest voor de privacy van de passagiers. Van privacy gesproken, wist u dat Londen de stad is met de meeste beveiligingscamera's? Steeds meer zien we cameratoezicht in het openbaar leven. Dus eventjes 3 seconden voor een bodyscan "poseren" maakt het verschil niet meer. Wat gaat er nu voor? Je privacy of je veiligheid?

Had zo'n bodyscan dan het explosieve poeder dat Abdulmutallab in zijn ondergoed had genaaid opgemerkt? Dat durft men nog niet garanderen, maar om daar achter te komen, gaat Schiphol die situatie nabootsen.